CZY CHCESZ ZAMIENIĆ PASJĘ DO OGRODNICTWA W ŚCIEŻKĘ ZAWODOWĄ?

---

Co potrafi zrobić osoba posiadająca kwalifikację?

Osoba posiadająca kwalifikację jest przygotowana do projektowania, założenia i prowadzenia ogrodu ekologicznego. Potrafi ocenić przydatność danej lokalizacji do założenia ogrodu ekologicznego. Przygotowuje projekt i dostosowuje go do lokalizacji, potrzeb oraz możliwości prowadzącego lub zamawiającego ten ogród. Projekt wykonuje  w formie graficznej, z proponowanym harmonogramem działań oraz kosztorysem uwzględniającym recycling i podejście “zero waste”. Podczas zakładania (lub nadzorowania zakładania) ogrodu zgodnie z projektem, analizując jego trafność, wprowadza ewentualne korekty. Prowadzi ogród ekologiczny pozyskując z niego produkty oraz inne oczekiwane wartości oraz weryfikuje jego zgodność z potrzebami (własnymi lub zlecającego). Dokumentuje i analizuje zjawiska w ogrodzie i korzysta z dostępnych źródeł wiedzy do wyznaczania kierunków jego rozwoju.

Jak można wykorzystać kwalifikację i zdobytą wiedzę? Osoba z kwalifikacją może:

• prowadzić i użytkować własny ogródek działkowy lub przydomowy;
• organizować ogrody społeczne;
• zatrudnić się na stanowisku ogrodnika w posesjach mieszkalnych osób prywatnych oraz w firmach, posiadających obszary, które zamierzają zagospodarować w celu stworzenia strefy rekreacji i/lub produkcji żywności, m.in. wspomagającej zaopatrzenie stołówek zakładowych i restauracji oraz agroturystyki;
• wzbogacić swoje kwalifikacje prowadząc działalność związaną z projektowaniem małej architektury, np. parków, ogrodów tematycznych;
• prowadzić działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług z obszaru zakładania terenów zieleni i ogrodów;
• podnieść atrakcyjność prowadzonej działalności agroturystycznej.

Po uzyskaniu kwalifikacji wymaganych przez prawo oświatowe, w celu zwiększenia atrakcyjności, może prowadzić zajęcia w ogrodach przyszkolnych,  w ramach podstawy programowej takich przedmiotów jak np. przyroda, biologia, chemia, fizyka, plastyka, technika, geografia, zajęć.

---

DLACZEGO POTRZEBUJEMY FORMALNIE UZNANEGO ZAWODU OGRODNIKA EKOLOGICZNEGO?

PRZECIWDZIAŁANIE ZMIANOM KLIMATU I NISZCZENIU GLEBY

Rosnąca świadomość ekologiczna dotycząca antropogenicznych zmian klimatu, w tym potrzeba własnych działań w zakresie przeciwdziałania temu procesowi, a możliwa poprzez samodzielne zagospodarowanie odpadów organicznych, budowanie żyzności gleby w ogrodzie z  jednoczesną sekwestracją węgla z CO2 zawartego w powietrzu atmosferycznym. 

W raporcie IPCC z 2019r. stwierdza się, że udział rolnictwa, użytkowania gruntów i produkcji żywności w produkcji gazów cieplarnianych szacuje się na około 21-37% (w zależności od założeń globalnych antropogenicznych emisji gazów cieplarnianych), z tego na produkcję produktów pochodzenia zwierzęcego można przyjąć minimum połowę[1]. W UE rolnictwo emituje do atmosfery 10% całkowitej emisji gazów cieplarnianych[2]. Równocześnie, każdego roku Europa traci 970 mln ton gleby, a erozja zagraża 25% gruntów rolnych w UE[3]. Już w tej chwili 31% ziemi potrzebnej do zaspokojenia potrzeb żywnościowych UE znajduje się poza jej granicami[4]. 

Tworzenie i prowadzenie ogrodów ekologicznych przy domach i instytucjach, regeneracja gleb i wytwarzanie żywności na małą skalę ma szansę przeciwdziałać tym trendom. Pomoże budować kompetencje społeczeństwa by praktycznie i samodzielnie zabezpieczyć się przed skutkami zmian klimatu. 

ZAPOTRZEBOWANIE NA ŻYWNOŚĆ EKOLOGICZNĄ

Corocznie, silnie wzrastające zapotrzebowanie na żywność ekologiczną, które przyczynia się do realizacji ww celu ochrony klimatu, jak również dbałości o własne zdrowie. 

Produkcja części żywności na działce własnej lub znajdującej się w miejscu pracy, realizowałaby też skrócenie tzw łańcucha dostaw (poprzez to również zmniejszenie kosztów dystrybucji żywności i osiąganie efektu ochrony klimatu), a to wprost wpisuje się w nowe rozporządzenie dotyczące rolnictwa ekologicznego 2018/848, które obowiązuje od 1 stycznia 2022 roku [preambuła pkt (17) oraz w art. 4 Cele, pkt f]. Ww rozporządzenie dopuszcza też tzw certyfikację grupową [preambuła pkt (85) i dalsze zapisy], co pozwalałoby włączyć nadwyżki żywności produkowane w większej ilości ogrodów ekologicznych (które się zorganizują m.in w tym celu), do rynku żywności ekologicznej, a poprzez to osiągać przychody finansowe. 

EKONOMIKA I BEZPIECZEŃSTWO SYSTEMU ŻYWNOŚCI 

Kwalifikacja odpowiada również na szukanie oszczędności ekonomicznych indywidualnych gospodarstw domowych jak i w sektorze usług społecznych, w tym poprzez minimalizację kosztów związanych z transportem, utylizacją i przetwarzaniem marnowanej żywności poprzez skracanie łańcuchów dostaw żywności “od pola do stołu”.

Zglobalizowany rynek żywnościowy kieruje się logiką nadprodukcji. Oznacza to wyrzucanie „do 50% całej wyprodukowanej przez niego żywności, w trakcie długiej drogi z gospodarstw do pośredników, przetwórni, magazynów i supermarketów”[5]. Sytuację pogarsza fakt, że każdego roku 20% żywności produkowanej w UE jest wyrzucana, co daje koszt w wysokości 143 miliardów euro w postaci zmarnowanych zasobów naturalnych i negatywnego oddziaływania na środowisko[6]. Paradoksalnie w 2011 r. prawie 9% Europejczyków zostało dotkniętych brakiem bezpieczeństwa żywnościowego (o 3% więcej w porównaniu do 2003 r.), a banki żywności wydają posiłki około 6 mln Europejczyków rocznie[7]. Według raportu IPCC z 2019r. Przewiduje się, że stabilność podaży żywności będzie się zmniejszać, z wielkością i wzrostem częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych, które zaburzają łańcuchy żywnościowe[8]. Gwałtowne zmiany w strukturze samego rolnictwa i wsi w Polsce i w UE skłaniają do uaktualniania strategii żywnościowych. Produkcja żywności zależy od dramatycznie malejącej liczby gospodarstw rolnych (2018 r. Eurostat); w Europie od 2003 do 2013 r. zniknęło aż 25%, małych gospodarstw (do 10ha)[9], przy czym w Polsce, ich liczba spadła pomiędzy 1990-2013 o szacowane 40%[10]. Wiele z powyższych problemów zaliczyła się do największego zagrożenia dla europejskiego i globalnego bezpieczeństwa żywnościowego. 

Wsparcie dla powstawania drobnych upraw na terytorium kraju przyczyni się zarówno do skracania łańcucha dostaw, jak i uwrażliwiania konsumentów na środowiskowe, socjalne i ekologiczne wyzwania produkcji żywności. 

EDUKACJA I INTEGRACJA SPOŁECZNA PRZEZ OGRÓD 

Kwalifikacja odpowiada też na potrzebę powstawania praktycznych programów zajęć hortiterapeutycznych oraz edukacji ekologicznej w ogrodach  użytkowych przy instytucjach publicznych i NGO, w tym programów dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i zaburzeniami zdrowia psychicznego. Prowadzenie ogrodu daje możliwość aktywności fizycznej na świeżym powietrzu oraz osiąganie namacalnych, fizycznych efektów swej działalności, a obydwa efekty szczególnie ważne w dobie rozpowszechnionej biurowej pracy, zwykle w sferze wirtualnej.  Uwagę należy poświęcać też edukacji w miastach gdzie powstają tzw. „jadalne miasta”, tj. miasta, które same stają się miejscami produkcji żywności i integracji społecznej w ramach miejskich praktyk rolniczych (np. permakultura, ogrody społeczne czy Rolnictwo Wspierane Społecznie).  

Promocja zawodów z zakresu ogrodnictwa ekologicznego wpisuje się w ponadnarodowe polityki żywnościowe. Wchodzi m.in. w koncepcję agroekologii, której głównym promotorem w obliczu zmian klimatu[11], jest Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa, FAO. Również Międzynarodowy Panel Ekspertów ds. Zrównoważonych Systemów Żywności (IPES FOOD) opublikował w 2019 r. raport[12], w którym zawarł propozycję reformy dotychczasowej polityki rolno-żywnościowej UE w oparciu właśnie o agroekologię. Wymienia się kilka sposobów na rozpowszechnianie wiedzy agroekologicznej (i zatem, „skalowanie” agroekologii): 1) Podniesienie liczby osób posiadających praktyczną wiedzę na temat agroekologii; 2) Tworzenie tzw. „agroekologicznych latarnii” – miejsc demonstracyjnych;i 3) Formalna lub nieformalna edukacja agroekologiczna[13]. Edukacja praktyczna będzie zatem kluczowa w socjo-technicznym przechodzeniu całych systemów rolno-żywnościowych na zrównoważone i regeneratywne modele rolnictwa[14]. Proponowana kwalifikacja, pomoże rozbudować istniejące sieci wymiany wiedzy i ścieżki wchodzenia na rynek w zawodach agroekologicznych młodych ogrodników, wytwórców żywności i nowicjuszy w rolnictwie. 

ODPOWIEDŹ NA ZMIANY W REZULTACIE PANDEMII 

W dotychczasowym przebiegu pandemii wywołanej Covid-19, pojawiło się wiele nakładających się dynamik, które podważają bezpieczeństwo żywnościowe i żywienie w tym: wprowadzenie lockdown’ów i obostrzeń w punktach sprzedaży żywności; zakłócenia łańcuchów dostaw żywności; utrata dochodów i środków do życia; oraz wyższe i bardziej nierówne ceny jedzenia. Procesy te spowodowały gwałtowne zwiększenie zainteresowania korzystania z terenów na wolnym powietrzu w tym ogrodów, a także zmiany dotychczasowego stylu i trybu życia, w tym nawyków żywieniowych i zakupowych[15]. 

Krajowy Ośrodek Zmian Klimatu udokumentował w badaniu nad “Zmianami stylu życia w czasie pandemii w kontekście zmian klimatu” z 2020r. wzrost zainteresowania samowystarczalnością żywnościową. Badanie KOZK donosi, że wiele osób podjęło się nauki wytwarzania własnej żywności, w tym wysiewania i uprawy własnych warzyw, co argumentowano m.in. postrzeganiem takiej żywności jako bezpieczniejszej, budowaniem odporności i zdrowego trybu życia oraz zabezpieczeniem się przed wzrastającymi kosztami życia i kryzysem ekonomicznym[16]. Wsparcie indywidualnych i społecznych strategii na samodzielne odżywianie, w tym zakładania i prowadzenia ogrodów przydomowych i społecznościowych[17], co ma na celu ułatwić opisywana kwalifikacja, jest jedną z rekomendacji FAO dla zabezpieczenia na wypadek pojawienia się kryzysu żywnościowego. 

WZROST ZAINTERESOWANIA EKOLOGIĄ W SPOŁECZEŃSTWIE 

Podsumowując. Projektowanie, zakładanie i prowadzenie ogrodów ekologicznych nigdy nie było potencjalnie tak ważnym składnikiem przyszłości naszego żywienia oraz aktualną ścieżką zawodową. Zwiększenie liczby wykwalifikowanych projektantów ogrodów i liczby ogrodów, tworzenie miejsc pracy wokół (bio)gospodarki odpadami organicznymi, oraz popularyzacja edukacji w tym temacie pomogą upowszechnić wiedzę o praktycznym przeciwdziałaniu zmianom klimatu poprzez wytwarzanie żywności. Wpłyną też pozytywnie na partycypację społeczną w tworzeniu lokalnej i krajowej polityki rolno-żywnościowej, klimatycznej, a także środowiskowej. Widać to już m.in., na przykładzie inicjatywy Polskiego Związku Działkowców, który wiosną 2020 r. uchwalił „Otwarty Program Klimatyczny PZD”, obejmujący strategie w obszarach takich jak: Bioróżnorodność i uprawy ekologiczne, suwerenność żywnościowa i działania edukacyjne, itd.[18]. Założenia te odzwierciedlają szerokie zapotrzebowanie na najniższą kwalifikację oraz ogólny wzrost świadomości i zainteresowania ogrodami ekologicznymi na rynku i w społeczeństwie.